Để giữ an toàn tài khoản Facebook cá nhân, bạn cần làm năm việc: bật xác thực hai yếu tố bằng ứng dụng xác thực hoặc khoá bảo mật, bật cảnh báo đăng nhập, rà và đăng xuất các thiết bị lạ, gỡ ứng dụng và trò chơi từng được cấp quyền, và kiểm email, số điện thoại khôi phục. Cả năm việc mất khoảng mười lăm phút và nằm cùng một khu vực cài đặt.
Facebook đã gom phần lớn cài đặt bảo mật vào Trung tâm tài khoản, mục Mật khẩu và bảo mật, dùng chung cho các ứng dụng cùng hệ. Vị trí và tên gọi vẫn thay đổi theo phiên bản; nếu không thấy, dùng ô tìm kiếm trong phần Cài đặt và quyền riêng tư. Facebook cũng có công cụ Kiểm tra bảo mật dẫn bạn qua các bước, là điểm bắt đầu tốt cho người không muốn tự tìm từng mục.
Tài khoản Facebook bị chiếm thường bắt đầu từ đâu
Phần lớn tài khoản Facebook cá nhân bị mất không phải vì Facebook bị tấn công, mà vì chủ tài khoản đưa chìa khoá cho người khác mà không biết. Kiểu phổ biến nhất là trang đăng nhập giả: một tin nhắn báo tài khoản vi phạm bản quyền, sắp bị khoá, cần "xác minh" qua đường dẫn. Trang đó xin mật khẩu, rồi xin luôn mã xác thực. Kiểu thứ hai là dùng lại mật khẩu: mật khẩu Facebook trùng với mật khẩu ở một trang khác đã bị lộ. Kiểu thứ ba là ứng dụng trắc nghiệm, trò chơi, công cụ "xem ai ghé thăm" được cấp quyền truy cập rồi bị lạm dụng.
Khi tài khoản rơi vào tay kẻ xấu, thiệt hại thường không dừng ở bạn. Họ đổi email và số điện thoại khôi phục để bạn không lấy lại được, rồi dùng danh tính của bạn nhắn tin vay tiền bạn bè, đăng quảng cáo lừa đảo, hoặc chiếm quyền quản trị các trang bạn quản lý. Với AI, tin nhắn vay tiền giờ có thể viết đúng giọng của bạn dựa trên những gì bạn từng đăng, nên bạn bè càng khó nhận ra.
Tin tốt là cả ba con đường trên đều có cài đặt chặn, và đều nằm trong tầm tay người dùng thường. Thứ tự dưới đây đi từ việc có tác dụng lớn nhất.
Bật xác thực hai yếu tố và cảnh báo đăng nhập
Đây là việc có tác dụng lớn nhất. Facebook cho chọn vài phương thức; nên chọn ứng dụng xác thực hoặc khoá bảo mật thay vì tin nhắn SMS khi có thể.
- Vào Cài đặt và quyền riêng tư, mở Trung tâm tài khoản, chọn Mật khẩu và bảo mật, rồi Xác thực hai yếu tố. Chọn tài khoản Facebook nếu bạn có nhiều tài khoản trong cùng trung tâm.
- Chọn phương thức. Ứng dụng xác thực: quét mã QR bằng ứng dụng trên điện thoại, nhập mã sáu số để xác nhận. Khoá bảo mật: làm theo hướng dẫn cắm hoặc chạm khoá.
- Facebook có thể cho bạn tải mã khôi phục. Lưu chúng ra giấy, cất ở nhà. Không chụp ảnh lưu trong chính điện thoại dùng Facebook.
- Thêm phương thức dự phòng thứ hai (ví dụ SMS hoặc khoá bảo mật thứ hai), để mất một phương thức vẫn còn đường vào.
- Trong cùng khu vực, tìm mục Cảnh báo đăng nhập, bật thông báo khi có đăng nhập từ thiết bị hoặc trình duyệt lạ, gửi về cả ứng dụng và email.
- Đổi mật khẩu Facebook sang mật khẩu riêng, dài, không dùng ở nơi khác, nếu bạn chưa làm.
Khi cảnh báo đăng nhập về mà không phải bạn, Facebook thường có nút xác nhận đó không phải bạn ngay trong thông báo, để bắt đầu quy trình bảo vệ. Làm theo luồng đó trong ứng dụng chính thức, không làm theo đường dẫn trong một tin nhắn bất kỳ.
Rà "nơi bạn đã đăng nhập"
Mục này, thường nằm trong Mật khẩu và bảo mật với tên gần giống "Nơi bạn đã đăng nhập", liệt kê các thiết bị và trình duyệt đang giữ phiên đăng nhập Facebook của bạn, kèm vị trí ước lượng và lần hoạt động gần nhất. Vị trí ước lượng theo địa chỉ mạng có thể lệch vài tỉnh, đừng hoảng chỉ vì thấy tên một thành phố khác nơi bạn ở; điều cần soi là loại thiết bị và thời điểm.
Những dòng cần đăng xuất: máy tính bạn từng mượn ở cơ quan cũ, trình duyệt ở tiệm dịch vụ, điện thoại đã bán hoặc đã đổi, thiết bị chạy hệ điều hành bạn không dùng. Có tuỳ chọn đăng xuất tất cả trừ thiết bị đang dùng; nếu danh sách quá dài và bạn không chắc, chọn cách này, đăng nhập lại ở các máy của mình sau.
Ví dụ giả định: anh Tuấn bán chiếc điện thoại cũ cho một tiệm thu mua sau khi khôi phục cài đặt gốc. Vài tuần sau anh mở danh sách và vẫn thấy một phiên đăng nhập trên trình duyệt máy tính ở thành phố khác, hoạt động hôm qua. Anh nhớ ra đã từng đăng nhập Facebook trên máy tính ở một tiệm in khi in hồ sơ. Đăng xuất phiên đó, đổi mật khẩu, và từ đó anh rà danh sách mỗi tháng một lần.
Email và số điện thoại khôi phục
Vì sao quan trọng. Khi bạn quên mật khẩu hoặc mất tài khoản, Facebook gửi đường khôi phục về email và số điện thoại trong hồ sơ. Nếu đó là một email cũ bạn không còn vào được, hoặc số điện thoại đã bỏ, bạn tự cắt đường về của mình.
Kiểm danh sách. Trong phần thông tin cá nhân hoặc chi tiết liên hệ của Trung tâm tài khoản, xem có email và số nào lạ không. Một email lạ trong danh sách là dấu hiệu tài khoản từng bị người khác can thiệp.
Giữ hai đường, cả hai đều sống. Một email chính có bảo vệ tốt và một số điện thoại chính chủ đang dùng. Gỡ những email và số không còn dùng, vì người khác có thể đang nắm chúng.
Email chính phải mạnh hơn Facebook. Ai vào được email khôi phục thì đặt lại được mật khẩu Facebook. Vì vậy email khôi phục cần mật khẩu riêng và xác thực hai lớp, không kém tài khoản Facebook.
Thư bảo mật thật. Một số phiên bản có mục cho xem các email bảo mật Facebook đã gửi gần đây. Khi nhận một thư tự xưng Facebook báo vi phạm, đối chiếu ở mục đó; thư không có trong danh sách thì nhiều khả năng là giả.
Gỡ ứng dụng, trò chơi và trắc nghiệm đã kết nối
Mỗi lần bạn bấm "Tiếp tục với Facebook" để đăng nhập một trang web, chơi một trò chơi, làm một bài trắc nghiệm kiểu "bạn giống nhân vật nào", bạn đã cấp cho bên đó một phần quyền: tên, ảnh đại diện, email, có khi danh sách bạn bè hay ảnh. Sau nhiều năm, danh sách các bên từng được cấp quyền thường dài hơn bạn nghĩ, và nhiều bên trong đó đã ngừng hoạt động hoặc đổi chủ.
Tìm mục Ứng dụng và trang web trong phần Cài đặt và quyền riêng tư. Ở đó có danh sách các ứng dụng đang hoạt động, đã hết hạn và đã gỡ. Gỡ mọi thứ bạn không còn dùng hoặc không nhận ra. Với những ứng dụng còn dùng, xem lại chúng đang được quyền gì và bỏ những quyền không cần.
Thời gian gần đây xuất hiện thêm các tiện ích và ứng dụng tự giới thiệu dùng AI để "phân tích trang cá nhân", "viết bài đăng hay hơn", "chấm điểm ảnh đại diện", yêu cầu đăng nhập bằng Facebook. Trước khi cấp quyền, tự hỏi: ứng dụng này cần gì để làm việc đó, và nó đang xin gì. Một công cụ viết bài không cần danh sách bạn bè của bạn. Nếu muốn nhờ AI hỗ trợ viết, chép đoạn văn sang chatbot quen dùng (đã bỏ thông tin cá nhân của người khác) an toàn hơn trao quyền tài khoản cho một ứng dụng lạ.
Ai thấy gì về bạn trên Facebook
Thông tin công khai là nguyên liệu cho kẻ lừa đảo: biết bạn bè của bạn để mạo danh, biết số điện thoại để gọi, biết ngày sinh để đoán mật khẩu. Các cài đặt dưới đây thường nằm trong mục Quyền riêng tư hoặc Cách mọi người tìm và liên hệ với bạn.
| Mục | Rủi ro khi để công khai | Gợi ý |
|---|---|---|
| Danh sách bạn bè | Kẻ mạo danh biết nhắn cho ai, lập tài khoản giả kết bạn với người quen của bạn | Bạn bè hoặc hẹp hơn |
| Số điện thoại, email trong hồ sơ | Bị gọi điện, nhắn tin lừa đảo nhắm đúng tên bạn | Không hiển thị công khai |
| Ai có thể tìm bạn bằng số điện thoại hoặc email | Người có số của bạn từ danh sách rò rỉ tìm ra trang cá nhân | Bạn bè hoặc hẹp hơn |
| Ngày sinh, năm sinh | Hay bị dùng để đoán mật khẩu, mã PIN | Ẩn năm sinh |
| Bài đăng cũ | Ảnh nhà, con, nơi làm việc từ nhiều năm trước vẫn công khai | Dùng tuỳ chọn giới hạn bài viết cũ chỉ cho bạn bè |
| Tin nhắn từ người lạ | Tin nhắn lừa đảo, tuyển dụng ảo vào thẳng hộp thư | Đưa vào mục tin nhắn chờ hoặc không nhận |
Sau khi chỉnh, dùng tính năng xem trang cá nhân dưới góc nhìn người khác (nếu phiên bản của bạn có) để kiểm lại. Điều bạn thấy ở góc nhìn công khai là điều một người lạ thấy về bạn.
Messenger: tin nhắn mã hoá và mã PIN khôi phục
Messenger đã chuyển dần sang mã hoá đầu cuối cho các cuộc trò chuyện cá nhân, nghĩa là nội dung tin nhắn chỉ đọc được trên thiết bị của người gửi và người nhận. Đi kèm là cơ chế lưu trữ tin nhắn an toàn: khi đăng nhập trên thiết bị mới, bạn cần một mã PIN hoặc mã khôi phục để mở lại lịch sử trò chuyện cũ. Nhiều người bấm qua bước đặt mã này lúc nó hiện lên, để rồi khi đổi máy thì không xem được tin nhắn cũ. Cơ chế cụ thể và tên gọi có thể thay đổi; hãy kiểm phần quyền riêng tư và an toàn trong Messenger của phiên bản bạn dùng.
Ở góc độ bảo mật, mã PIN này là một lớp đáng giá: kẻ chiếm được tài khoản Facebook trên thiết bị mới chưa chắc đọc được lịch sử tin nhắn nếu không có mã PIN đó. Vì vậy đừng đặt mã PIN trùng với mã mở máy hay ngày sinh, và lưu mã khôi phục cùng chỗ với mã khôi phục Facebook.
Mã hoá đầu cuối không bảo vệ được tin nhắn trên chính điện thoại đã mở khoá, hay trên máy tính bạn quên đăng xuất. Nó cũng không ngăn người nhận chụp màn hình rồi chuyển đi. Ảnh căn cước, ảnh chụp thẻ ngân hàng gửi qua Messenger vẫn nằm trong cuộc trò chuyện của người nhận. Thói quen tốt hơn là hạn chế gửi giấy tờ qua tin nhắn, và xoá chúng khi việc đã xong.
Câu hỏi thường gặp
Bật xác thực hai yếu tố Facebook bằng SMS có đủ không?
Có tác dụng chặn kiểu dùng lại mật khẩu bị lộ, nên tốt hơn không bật. Nhưng SMS dễ bị lộ qua chiếm SIM hoặc bị lừa đọc mã. Nếu bạn quản trị trang, tài khoản quảng cáo hoặc có nhiều người theo dõi, nên chuyển sang ứng dụng xác thực hoặc khoá bảo mật.
Nhận email báo trang Facebook vi phạm bản quyền, sắp bị khoá thì làm gì?
Không bấm đường dẫn trong thư hay tin nhắn. Mở ứng dụng Facebook chính thức, vào phần thông báo và mục chất lượng tài khoản hoặc hỗ trợ để xem có cảnh báo thật không. Đối chiếu với mục email bảo mật đã gửi nếu có. Thông báo thật luôn hiện trong ứng dụng.
Có nên dùng tính năng đăng nhập bằng Facebook cho các trang khác không?
Tiện nhưng làm tài khoản Facebook thành chìa khoá chung cho nhiều nơi. Với dịch vụ quan trọng như ví điện tử, mua sắm có lưu thẻ, nên tạo tài khoản riêng bằng email và mật khẩu riêng. Với trang ít quan trọng, đăng nhập bằng Facebook chấp nhận được nếu bạn rà và gỡ định kỳ.
Đăng xuất tất cả thiết bị có làm mất dữ liệu không?
Không. Đăng xuất chỉ cắt phiên đăng nhập; bài viết, ảnh, tin nhắn vẫn còn nguyên. Bạn phải đăng nhập lại trên điện thoại và máy tính của mình, có thể cần nhập mã xác thực. Hãy chắc mình còn mật khẩu và phương thức xác thực trước khi bấm.
Mất điện thoại có ứng dụng xác thực thì vào Facebook bằng cách nào?
Dùng mã khôi phục đã lưu ra giấy, hoặc phương thức dự phòng thứ hai đã đăng ký, hoặc một thiết bị khác đang đăng nhập sẵn. Nếu không còn cách nào, làm theo quy trình khôi phục trong trung tâm trợ giúp chính thức, thường cần xác minh danh tính và mất thời gian.
Có nên khoá trang cá nhân để an toàn hơn không?
Giới hạn ai thấy bài đăng, danh sách bạn bè và thông tin liên hệ giảm đáng kể nguyên liệu cho kẻ lừa đảo. Mức giới hạn tuỳ bạn dùng Facebook để làm gì: người bán hàng cần công khai hơn người chỉ giữ liên lạc gia đình, nên tách tài khoản cá nhân khỏi trang bán hàng.