Gửi ảnh cho chatbot AI an toàn khi ảnh không chứa giấy tờ tuỳ thân, thông tin tài chính, khuôn mặt người khác chưa đồng ý hay chi tiết định vị nơi ở, và khi bạn đã cắt bỏ mọi phần không liên quan. Chatbot hiện nay đọc được chữ, nhận ra đồ vật, mô tả người và bối cảnh trong ảnh, nên một bức ảnh thường mang nhiều thông tin hơn một đoạn văn bạn gõ.
Ảnh còn khó kiểm soát hơn chữ vì bạn dễ bỏ qua chi tiết ở góc khung hình. Bài này giải thích chatbot thấy gì trong một bức ảnh, phân loại ảnh theo mức rủi ro, cách cắt và che ảnh chụp màn hình, lưu ý với ảnh người thân và trẻ em, và những điều cần biết khi dùng giọng nói hay gửi tệp ghi âm.
Chatbot thấy gì trong một bức ảnh
Các mô hình có khả năng nhìn đọc chữ trong ảnh khá tốt, kể cả chữ nhỏ, chữ nghiêng, chữ viết tay rõ nét. Một tấm ảnh chụp bàn làm việc để hỏi cách sắp xếp có thể lộ tờ giấy ghi mật khẩu dán ở mép màn hình, bì thư có địa chỉ, hay lịch họp trên bảng. Mô hình không bỏ qua những chi tiết đó chỉ vì bạn không hỏi về chúng.
Ngoài chữ, ảnh còn có bối cảnh: khung cửa sổ nhìn ra một toà nhà dễ nhận ra, đồng phục trường của trẻ, biển số xe, nội thất của nhà bạn. Từng chi tiết riêng lẻ có thể vô hại, nhưng ảnh là nơi chúng xuất hiện cùng nhau. Kèm theo tệp ảnh gốc từ điện thoại còn có thể có dữ liệu ẩn như thời gian và vị trí chụp, tuỳ cài đặt máy ảnh của bạn.
Ảnh tải lên cũng là dữ liệu đầu vào như chữ: có thể được lưu trong lịch sử, có thể được dùng để cải thiện mô hình tuỳ chính sách và cài đặt tài khoản. Không phải dịch vụ nào cũng tự xoá dữ liệu vị trí trong ảnh, và bạn khó kiểm chứng điều đó từ phía người dùng. Cách chắc ăn là xử lý ảnh trước khi gửi.
Loại ảnh nào gửi được, loại nào không
Bảng dưới gom các loại ảnh người dùng hay gửi cho chatbot, kèm cách xử lý gợi ý:
| Loại ảnh | Rủi ro | Cách làm gợi ý |
|---|---|---|
| Căn cước, hộ chiếu, bằng lái | Đủ để mạo danh mở tài khoản, vay tiền | Không gửi. Cần dịch hay điền mẫu thì tự gõ phần chữ cần thiết, bỏ số giấy tờ |
| Thẻ ngân hàng, màn hình ứng dụng ngân hàng | Lộ số thẻ, số dư, lịch sử giao dịch | Không gửi. Hỏi lỗi ứng dụng bằng lời mô tả |
| Ảnh chụp màn hình tin nhắn | Lộ tên, ảnh đại diện, nội dung của người khác | Cắt chỉ còn đoạn cần hỏi, che tên và ảnh đại diện |
| Hoá đơn, biên lai | Lộ địa chỉ, mã khách, thói quen chi tiêu | Che mã khách, địa chỉ, chỉ giữ dòng hàng và số tiền |
| Ảnh con cái, người thân | Ảnh trẻ em, khuôn mặt người không đồng ý | Tránh gửi; nếu cần hỏi về đồ vật thì cắt bỏ người |
| Ảnh triệu chứng trên da, vết thương | Dữ liệu sức khoẻ | Chụp cận, không lộ mặt, hình xăm, nền phòng; chỉ để tham khảo, không thay bác sĩ |
| Ảnh tài liệu, bảng trắng ở công ty | Bí mật kinh doanh | Áp quy định của công ty như với tài liệu dạng chữ |
Nguyên tắc chung giống với văn bản: nếu bạn sẽ không gửi bức ảnh đó cho một người lạ, đừng gửi cho chatbot. Điểm khác là với ảnh, bạn phải nhìn kỹ cả những góc mình không chú ý.
Cắt và che ảnh chụp màn hình trước khi gửi
Ảnh chụp màn hình là loại ảnh hay gửi nhất khi nhờ AI giải thích lỗi, đọc tin nhắn lạ, dịch một đoạn. Làm theo các bước:
- Chụp xong, mở ảnh bằng công cụ chỉnh sửa có sẵn trên điện thoại hoặc máy tính.
- Cắt bỏ thanh trạng thái phía trên, nơi có giờ, nhà mạng, biểu tượng thông báo, và thanh điều hướng phía dưới.
- Cắt khung chỉ còn phần nội dung bạn muốn hỏi.
- Che tên người, ảnh đại diện, số điện thoại, địa chỉ email, số tài khoản trong phần còn lại bằng khối màu đặc.
- Phóng to ảnh lên kiểm lại từng góc, vì chi tiết nhỏ dễ lọt khi nhìn ở kích thước thường.
- Gửi bản đã chỉnh, không gửi bản gốc. Xoá bản gốc trong thư viện ảnh nếu không cần.
Ví dụ giả định: một người nhận tin nhắn báo trúng thưởng, muốn hỏi AI xem có phải lừa đảo không. Ảnh chụp màn hình nguyên vẹn lộ tên các nhóm chat khác, số dư tài khoản trong thông báo đẩy ở góc trên. Bản cắt chỉ còn khung tin nhắn đáng ngờ với số gửi đã che vẫn đủ để AI nhận xét các dấu hiệu, mà không lộ gì về chủ máy.
Ảnh hoá đơn, chứng từ khi làm sổ sách
Chủ cửa hàng và người làm kế toán hay chụp hoá đơn, phiếu nhập, biên lai để nhờ AI đọc ra bảng, cộng tiền, phân loại chi phí. Đây là việc AI làm khá tốt và tiết kiệm nhiều giờ nhập liệu. Điều cần cân nhắc là chứng từ thường chứa tên, mã số thuế, địa chỉ của cả hai bên, số tài khoản ngân hàng, chữ ký và con dấu.
Nếu chỉ cần tổng hợp chi phí, che phần thông tin người mua, người bán và số tài khoản, chỉ giữ dòng hàng hoá, số lượng, đơn giá. Nếu cần giữ tên nhà cung cấp để phân loại, cân nhắc thay bằng mã nhà cung cấp mà bạn tự quy ước. Gửi từng lô nhỏ thay vì cả tập chứng từ của một năm, để khi có sai sót bạn còn đối chiếu được.
Với lượng chứng từ lớn và đều đặn, công cụ nhận dạng chứng từ tích hợp trong phần mềm kế toán mà doanh nghiệp đã dùng thường là chỗ hợp lý hơn chatbot đa năng, vì dữ liệu nằm trong một hệ thống doanh nghiệp đã ký hợp đồng. Dù dùng công cụ nào, kết quả AI đọc ra cần được đối chiếu với chứng từ gốc trước khi ghi sổ, nhất là các con số.
Ảnh người thân và trẻ em
Nhiều người gửi ảnh con để nhờ AI chỉnh màu, tạo ảnh hoạt hình, gợi ý quần áo. Ảnh trẻ em là loại dữ liệu nên giữ chặt nhất: trẻ chưa đủ tuổi để đồng ý, và ảnh có thể chứa đồng phục, cổng trường, góc nhà giúp xác định nơi trẻ thường có mặt. Một bức ảnh đã gửi đi, bạn không còn quyết định được nó được lưu ở đâu, bao lâu, dùng vào việc gì.
Với ảnh người lớn khác, như vợ chồng, bố mẹ, đồng nghiệp, câu hỏi là họ có đồng ý không. Gửi ảnh nhóm để nhờ AI viết chú thích vui có vẻ vô hại, nhưng khuôn mặt của người khác là dữ liệu của họ. Pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam coi hình ảnh gắn với một người cụ thể là dữ liệu cá nhân, và việc xử lý cần có cơ sở hợp pháp như sự đồng ý.
Nếu mục đích của bạn là đồ vật, cảnh vật, trang phục, hãy cắt người ra khỏi khung, hoặc chụp lại đối tượng riêng. Nếu muốn có ảnh hoạt hình hay ảnh chỉnh sửa của cả gia đình, cân nhắc công cụ chạy trên máy hoặc tính năng chỉnh ảnh có sẵn trong điện thoại thay vì gửi lên chatbot. Phần an toàn hình ảnh của trẻ trên mạng nói chung có ở mục an toàn số cho gia đình.
Giọng nói và tệp ghi âm
Chế độ trò chuyện bằng giọng nói và việc gửi tệp ghi âm để chép lời, tóm tắt cuộc họp ngày càng phổ biến. Những điểm cần biết:
- Giọng nói là dữ liệu sinh trắc. Giọng của bạn có thể bị dùng để giả giọng nếu rơi vào tay kẻ xấu. Kiểm chính sách xem bản ghi âm được giữ hay chỉ giữ bản chép lời, và có công tắc tắt lưu âm thanh không.
- Ghi âm cuộc họp có giọng người khác. Trước khi gửi tệp ghi âm cuộc họp cho AI tóm tắt, những người tham gia nên được biết và đồng ý. Cuộc họp với khách hàng hay đối tác càng cần hỏi trước.
- Nội dung trong ghi âm thường nhạy cảm hơn văn bản. Người ta nói thoải mái hơn viết: tên khách, con số, nhận xét về đồng nghiệp. Nếu chỉ cần biên bản, cân nhắc chép lời bằng công cụ chạy trên máy rồi che phần nhạy cảm trước khi nhờ AI tóm tắt.
- Tiếng nền. Gọi thoại với chatbot ở nơi đông người, micro thu cả cuộc nói chuyện xung quanh. Dùng tai nghe có micro gần miệng và chọn chỗ yên tĩnh.
- Quyền micro trên điện thoại. Chỉ cấp quyền micro khi đang dùng, kiểm định kỳ danh sách ứng dụng có quyền micro trong cài đặt điện thoại.
Chụp sạch ngay từ đầu: năm thói quen
Dọn khung hình trước khi bấm. Đặt vật cần chụp lên một mặt bàn trống, kéo khỏi chỗ có giấy tờ, thư từ, màn hình khác. Vài giây dọn dẹp đỡ được nhiều phút che ảnh sau đó.
Chụp gần thay vì chụp rộng rồi cắt. Chụp cận chỉ đối tượng cần hỏi vừa cho ảnh rõ hơn, vừa giảm thông tin thừa ở rìa ảnh.
Tắt gắn vị trí cho máy ảnh nếu không cần. Phần lớn người dùng không cần biết ảnh chụp ở đâu. Tắt một lần trong cài đặt, bật lại khi đi du lịch nếu muốn.
Để ý phản chiếu. Mặt kính, màn hình tắt, mặt bàn bóng có thể phản chiếu khuôn mặt, màn hình máy tính hay giấy tờ phía đối diện.
Tách thư mục ảnh gửi AI. Lưu ảnh đã xử lý vào một album riêng, xoá định kỳ. Bạn biết ngay ảnh nào đã từng đi ra ngoài và không lẫn với ảnh gia đình.
Kiểm đồng bộ đám mây. Ảnh chụp giấy tờ để gửi một lần thường tự đồng bộ lên kho ảnh trực tuyến của điện thoại. Xoá cả bản trên đám mây và thùng rác của kho ảnh, không chỉ trên máy.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh căn cước để nhờ AI dịch sang tiếng Anh có được không?
Không nên. Thay vào đó, tự gõ các trường cần dịch như họ tên, ngày sinh, quê quán ở dạng chữ, bỏ số giấy tờ, rồi nhờ AI dịch. Bản dịch dùng cho thủ tục chính thức thường phải qua dịch vụ dịch thuật có công chứng hoặc theo yêu cầu của cơ quan tiếp nhận.
Làm sao xoá thông tin vị trí trong ảnh trước khi gửi?
Nhiều điện thoại cho phép tắt việc gắn vị trí vào ảnh trong cài đặt máy ảnh, hoặc bỏ vị trí ở màn hình chia sẻ. Cách đơn giản khác là chụp màn hình bức ảnh rồi gửi bản chụp màn hình, vì bản đó thường không mang vị trí chụp gốc. Tên mục cụ thể khác nhau theo hãng điện thoại và phiên bản hệ điều hành.
Gửi ảnh vết mẩn trên da cho chatbot hỏi có sao không?
Có thể hỏi để có thông tin tham khảo ban đầu nếu ảnh không lộ mặt, tên hay đặc điểm nhận dạng. Chatbot không thay được khám trực tiếp; triệu chứng kéo dài, lan rộng, kèm sốt hay đau thì cần đi khám bác sĩ, không tự dùng thuốc theo gợi ý của AI.
Ảnh đã gửi có xoá được không?
Xoá cuộc trò chuyện chứa ảnh sẽ gỡ ảnh khỏi lịch sử của bạn. Bản sao phía hãng được xử lý theo thời hạn trong chính sách lưu trữ. Vì vậy hãy coi việc xoá là dọn dẹp, không phải cách thu hồi ảnh đã lỡ gửi.
Nhờ AI kiểm tra ảnh có phải ảnh ghép, ảnh giả không thì có rủi ro gì?
Rủi ro dữ liệu thấp nếu đó là ảnh đã lan truyền công khai. Nhưng đừng coi câu trả lời của chatbot là kết luận: các mô hình thông thường không phải công cụ giám định ảnh và có thể nhận định sai theo cả hai chiều. Với ảnh liên quan đến bạn hay người thân, hãy làm theo hướng dẫn báo cáo của nền tảng và cơ quan chức năng.
Ghi âm cuộc gọi với khách rồi nhờ AI tóm tắt có được không?
Trước hết cần làm theo quy định của công ty và cho khách biết cuộc gọi được ghi âm. Sau đó chỉ dùng công cụ AI được công ty duyệt cho dữ liệu khách hàng. Tài khoản chatbot cá nhân không phải nơi phù hợp cho ghi âm có giọng nói và thông tin của khách.